CBT در برابر سایر روان‌درمانی‌ها: آیا واقعاً درمان شناختی‌رفتاری مؤثرتر است؟

درمان شناختی رفتاری (CBT) چیست و چگونه می‌تواند به شما کمک کند؟

درمان شناختی رفتاری یا CBT یکی از مؤثرترین روش‌های روان‌درمانی در دنیاست که تحقیقات زیادی، اثربخشی آن را در درمان افسردگی، اضطراب، وسواس، مشکلات روابط زناشویی، اختلالات خوردن و حتی بیماری‌های روانی شدید نشان داده‌اند.

اصول اصلی CBT بر چه پایه‌ای است؟

• بسیاری از مشکلات روانی ناشی از افکار غیرمنطقی یا منفی هستند.
• برخی از این مشکلات ناشی از رفتارهایی هستند که در طول زمان یاد گرفته‌ایم.
• با یادگیری مهارت‌های تازه، می‌توانیم افکار و رفتارهای ناسازگار را تغییر دهیم و حال روانی بهتری تجربه کنیم.

در روند درمان با یک روانشناس خوب، مراجع یاد می‌گیرد که:

• افکار منفی خود را شناسایی و اصلاح کند.
• درک بهتری از رفتارهای دیگران به‌دست آورد.
• با تمرین و تکالیف، مهارت‌هایی بیاموزد که در موقعیت‌های استرس‌زا بهتر عمل کند.
• با تمرین آرام‌سازی ذهن و بدن، از اضطراب بکاهد.

CBT روی زمان حال تمرکز دارد، نه گذشته

برخلاف برخی درمان‌ها که تمرکز زیادی روی گذشته دارند، CBT بیشتر به کمک شما می‌آید تا همین الان حال‌تان را بهتر کنید و راهکارهایی کاربردی برای ادامه زندگی‌تان یاد بگیرید. در جلسات حضوری یا مشاوره با روانشناس آنلاین، تکنیک‌ها و تمرین‌هایی ارائه می‌شود تا بتوانید در زندگی روزمره خودتان به‌تنهایی از آن‌ها استفاده کنید.

اگر به‌دنبال یک روانشناس خوب در کرج هستید که بتواند با روش‌های علمی به شما کمک کند، CBT می‌تواند یکی از بهترین گزینه‌ها برای شروع باشد. در مرکز مشاوره بینش، تیمی از روانشناسان باتجربه، با استفاده از این روش درمانی، به مراجعین کمک می‌کنند تا افکار ناسازگار خود را شناسایی کرده، الگوهای رفتاری ناسالم را تغییر دهند و کیفیت زندگی‌شان را بهبود ببخشند.

مقدمه‌ای بر بحث همیشگی در روان‌درمانی‌ها

در دنیای روان‌درمانی، سال‌هاست که بحثی قدیمی در جریان است: آیا یک روش درمانی از بقیه بهتر است؟ یا همه‌ی درمان‌ها (مثل آنچه در نظریه‌ی معروف «پرنده‌ی دودو» گفته می‌شود) اثرات تقریباً یکسانی دارند؟

با وجود تنوع فراوان رویکردهای درمانی مانند روان‌پویشی، شناختی‌رفتاری (CBT)، درمان بین‌فردی، طرح‌واره‌درمانی و غیره، پژوهش‌های زیادی تلاش کرده‌اند پاسخی روشن به این سوال بدهند. برخی، از جمله آیزنک (1994)، معتقدند CBT از نظر علمی، مؤثرتر از سایر درمان‌هاست. از سوی دیگر، متاآنالیزهای کلاسیکی چون اسمیت و گلس (1977) ادعا کردند که تفاوت چشمگیری بین درمان‌ها وجود ندارد.

اما یک بررسی دقیق‌تر از سوی Tolin (2009) سعی کرد این سوال قدیمی را دوباره و با دقت بیشتری بررسی کند. او در متاآنالیزی جامع، مقایسه‌ای مستقیم بین CBT و دیگر روان‌درمانی‌های «واقعی» انجام داد.

⸻

روش پژوهش: مقایسه رو در رو، بدون تعارف

در این مطالعه، فقط پژوهش‌هایی وارد شدند که:
• CBT را مستقیماً با درمان‌های معتبر دیگر (نه دارونما یا گروه کنترل) مقایسه کرده بودند.
• نمونه‌هایی بالینی از افراد با تشخیص اختلال داشتند (نه فقط دانشجویان داوطلب).
• از شاخص‌های بالینی معتبر برای سنجش بهبود استفاده کرده بودند.
• از نظر کیفیت روش‌شناسی، نمره کافی داشتند.

در مجموع، ۲۶ مطالعه با ۱۹۸۱ شرکت‌کننده وارد تحلیل شدند.

⸻

یافته‌های کلیدی: CBT کجا بهتر است؟ کجا نه؟

• CBT به‌طور کلی در کاهش علائم اصلی (مثل اضطراب و افسردگی)، بهتر از سایر درمان‌ها عمل کرد.
• این برتری تنها در درمان اختلالات اضطرابی و افسردگی مشاهده شد. برای سایر اختلالات، تفاوت معناداری دیده نشد.
• CBT در مقایسه با درمان روان‌پویشی، اثربخشی بالاتری داشت. اما در مقایسه با درمان بین‌فردی یا حمایتی، تفاوت چشمگیری نداشت.
• نکته‌ی مهم این است که قدرت و کیفیت روش‌شناسی مطالعه (مثل تعداد شرکت‌کنندگان یا ارزیابی کور)، تأثیری در شدت نتایج نداشت.

⸻

نقش مهم گرایش پژوهشگران (Researcher Allegiance)

در بسیاری از مطالعات مقایسه‌ای، این احتمال مطرح می‌شود که پژوهشگران به یک درمان خاص «گرایش» داشته باشند (مثلاً خودشان درمانگر CBT باشند).
در این مطالعه، گرایش گزارش‌شده‌ی خود پژوهشگران به CBT، با اثربخشی بیشتر این درمان همبستگی داشت. اما حتی زمانی که این متغیر در تحلیل کنترل شد، باز هم CBT مزیت نسبی خود را حفظ کرد.

این یعنی، هرچند گرایش پژوهشگر ممکن است اثرگذار باشد، اما برتری CBT فقط حاصل سوگیری پژوهشگران نیست.

⸻

آیا همه درمان‌ها برنده‌اند؟ نه دقیقاً

یکی از دیدگاه‌های مطرح در روان‌درمانی، «حکم پرنده دودو» است: «همه برده‌اند، پس همه باید جایزه بگیرند.»
اما یافته‌های این متاآنالیز نشان می‌دهد که این حکم برای همه اختلالات صدق نمی‌کند.

“دست‌کم در مورد افسردگی و اضطراب، CBT به‌عنوان انتخاب اول توصیه می‌شود.”

⸻

محدودیت‌های این پژوهش

مثل همه پژوهش‌ها، این متاآنالیز هم محدودیت‌هایی دارد:
• فقط مقایسه‌های دوتایی بین CBT و یک درمان دیگر انجام شده؛ نه مقایسه هم‌زمان چند درمان.
• تفاوت میان انواع مختلف CBT (مثل مواجهه‌درمانی، طرح‌واره‌درمانی، ذهن‌آگاهی‌محور و…) بررسی نشده.
• نتایج فقط مربوط به بزرگسالان است، و نمی‌توان آن را به کودکان یا نوجوانان تعمیم داد.
• برخی تحلیل‌ها در برابر اثر کشوی فایل (یعنی احتمال منتشر نشدن پژوهش‌هایی با نتایج منفی) آسیب‌پذیر هستند.

⸻

نتیجه‌گیری: CBT، درمان انتخاب اول برای اضطراب و افسردگی

بر اساس این تحلیل جامع، می‌توان گفت:
• CBT یکی از اثربخش‌ترین روان‌درمانی‌ها برای افسردگی و اضطراب است.
• اگر شما یا یکی از عزیزانتان با این اختلالات روبه‌رو هستید، درمان شناختی‌رفتاری می‌تواند انتخاب اول، امن و علمی باشد.
• سایر درمان‌ها نیز ارزشمندند، اما ممکن است برای همه اختلالات به یک اندازه مؤثر نباشند.

⸻

CBT در مرکز مشاوره بینش

در مرکز مشاوره بینش، درمان‌های ما بر اساس به‌روزترین پژوهش‌ها طراحی می‌شود. درمانگرهای ما در زمینه‌ی CBT تخصص دارند و از پروتکل‌های استاندارد و علمی برای درمان اضطراب، افسردگی، وسواس و مشکلات مرتبط استفاده می‌کنند.

درمان‌ها به‌صورت حضوری در کرج و یا آنلاین در سراسر ایران و حتی خارج از کشور قابل ارائه هستند.

اگر احساس می‌کنید این سبک درمان برای شما مفید خواهد بود، توصیه می‌کنیم از طریق شماره تماس زیر با ما در ارتباط باشید:
۰۹۹۰۹۵۹۰۹۱۸
۰۹۰۳۶۴۱۱۲۲۵
۰۲۶۳۴۴۱۷۵۶۷
تمام روزهای هفته (بجز جمعه ها) از ۱۰ صبح تا ۸ شب پاسخگو هستیم 🌷
مرکز روانشناسی و مشاوره بینش

 

ترجمه: مریم کشاورز

منبع:

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0272735810000899